Doorgaan naar hoofdcontent

Dreckig / over de mis

Enigszins ironisch is het voor mij als protestantse dame wel, dat mijn eerste grondige kennismaking met het de Rooms-Katholieke kerk plaatsvindt in de stad waar de reformatie haar oorsprong vond. Luther studeerde hier aan de universiteit, werd in de Dom tot priester gewijd en leefde als monnik in het Augustinerklooster. Hier moet het dus geweest zijn, het verdorven katholieke systeem waar Luther niet langer meer mee kon leven. 

Maar Luther of geen Luther, bijna 500 jaar later zijn mijn ervaringen overwegend positief. Sommige dingen vind ik weliswaar lastig te begrijpen - of misschien wel te begrijpen maar lastig mee te beleven, bijvoorbeeld alle Marialiederen die deze dagen gezongen worden (15 augustus werd het hoogfeest Maria ten hemelopneming gevierd).
   Maar een goed begin was de preek tijdens de eerste zondagse mis die ik hier bijwoonde. De priester preekte over de heilige Edith Stein, "jodin, atheïst, christen, zuster" in een taal die niet anders dan van Thomas Halik afkomstig kon zijn, een theoloog van wie ik grote fan ben. En het klopte: de priester vertelde mij later de theologie van Halik ook zeer te waarderen. Hij vertelde bovendien dat Halik net als Luther hier in Erfurt gestudeerd heeft en tot priester is gewijd.
    Natuurlijk is het ontzettend protestants van mij om een mis te beoordelen naar de preek, maar dat de preek totaal niet over de gelezen tekst ging, is me dan weer nauwelijks opgevallen...

Wat me wel opvalt is de aan de ene kant heel kleine en aan de andere kant ook weer grote rol van de parochianen tijdens de mis. Rondom het altaar vinden allerlei rituelen plaats waar de parochianen part noch deel aan hebben, van de consecratie tot het wegbrengen van de kelken en van het verlichten van het evangelie tot het vasthouden van de bisschopsstaf en -mijter door de misdienaren. Dat geeft vrijheid om op afstand te blijven als je wilt - moeders met spelende kinderen scharrelen rustig rond achterin de kerk, toeristen komen en gaan - en het geeft vrijheid om je eigen houding ten opzichte van het het gebeuren te bepalen. Wanneer men knielt en zit en staat is weliswaar voorgegeven, maar sommigen knielen ook vaker en anderen minder of helemaal niet. Die vrijheid vind ik niet alleen maar positief. Ik voel me in de mis veel meer een individu dan lid van een gemeenschap die samenkomt rond woord, brood en wijn.
    Tegelijkertijd wordt er, juist door het knielen, zitten en staan en natuurlijk door de communie, niet alleen geestelijke maar ook lichamelijke betrokkenheid gevraagd. Heel mooi vind ik het gebruik om kinderen die nog niet ter communie gaan te zegenen met een kruisteken op hun voorhoofd. De priester gaat voor kleine kinderen diep door de knieën en een slapende baby op de arm van zijn moeder krijgt nog even een aai over zijn bol. Ook ik mocht zo'n zegen ontvangen - hoewel onze gastvrouw heeft gezegd dat het mag, ga ik liever toch niet ter communie.

Afgelopen zondag preekte (daar komt mijn protestantse ik alweer om de hoek kijken) over lichamelijkheid. Hij benadrukte dat Jezus, juist als Zoon van God, van begin tot einde tot aan zijn enkels in de modder van het aardse leven gestaan heeft. Van het bloed en slijm rondom zijn geboorte tot het speeksel waarmee hij de stomme man genas tot zijn gruwelijke einde aan het kruis. "Dreckig" was het woord dat hij steeds weer gebruikte. "En dan kun je wel zeggen dat de eucharistie slechts symbolisch bedoeld is, maar bij het Laatste Avondmaal was het voor Jezus klip en klaar dat zijn lichaam de volgende dag werkelijk gebroken zou worden."

Zonder de discussie over transsubstantiatie aan te gaan, denk ik dat hij hier een punt te pakken heeft dat ik maar al te gemakkelijk vergeet. En dat heeft met lichamelijkheid te maken. Mijn geloof kan misschien wel een beetje "Dreck" gebruiken...

Reacties

  1. Heel mooi blog Lieke! (de anderen trouwens ook) Leuk hoe je jezelf als protestantse dame positioneert tussen de Rooms Katholieke rituelen en preken. Veel gezien, mensen ontmoet, geleerd en beleerd ;-) zo te lezen!

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Martine, leuk dat je het gelezen hebt! Ik zag dat jij ook weer een blog hebt gepubliceerd, zie mijn reactie daar! Tot gauw.

      Verwijderen

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Een grote rode boerenzakdoek - bij het overlijden van Nico ter Linden

Nee, dit is geen zakdoek uit verdriet - of misschien ook een beetje wel, stiekem, want hij was voor mij zo'n mens waarvan je je niet kunt voorstellen dat hij ooit voorbijgaat.

Ik was een jaar of vijftien en Nico ter Linden kwam naar Houten. Als echte fan moest ik daar natuurlijk bij zijn, en als echte BN'er was hij in het echt natuurlijk een stuk kleiner dan ik me had voorgesteld. Van wat hij vertelde die avond weet ik weinig meer. Wel nog dat hij van tijd tot tijd zonder enige schaamte zijn grote rode boerenzakdoek tevoorschijn haalde om zijn neus te snuiten. Daarna borg hij de zakdoek weer op, keek de zaal eens rond en vertelde verder. Niemand had de tijd om het hilarisch te vinden, en binnen een paar seconden had hij ons weer mee teruggevoerd naar de wereld van de aartsvaders.

Ik was een jaar of twaalf en ik zat vol met vragen. Mijn moeder gaf me een boek met de gebundelde columns van Nico ter Linden, Kostgangers. Ik las dat geloof en ongeloof bij elkaar horen, 'als de…

Heden is u een heiland geboren

Als ik vroeger vriendinnetjes zag fietsen met een vioolkist of gitaarhoes op hun rug, was ik stiekem wel eens een beetje jaloers. Een piano neem je niet mee, dus ik had behalve mijn bladmuziek niets zichtbaars of tastbaars bij me. Aan mij kon je nooit zien dat ik naar muziekles ging.
Is het ijdelheid, dat ik het stiekem wel eens jammer vind dat ik als dominee niets zichtbaars of tastbaars bij me heb op zondagochtend? Ik heb nog geen toga, dus blijft over: mijn map met papieren en een paar keelsnoepjes. Toen ik op kerstavond in de bus naast een paar voetbalsupporters zat, kon niemand zien dat mijn koffer met kerststalfiguren gevuld was, en toch vond ik het maar wat leuk dat ik het kerstevangelie zo maar bij me had. 
Geloven wordt al snel abstract. Gods aanwezigheid is niet zichtbaar of tastbaar, je kunt God niet zien, niet aanraken. Bijbelverhalen spelen zich af in een wereld van tweeduizend jaar of nog langer geleden, een wereld waar we ons slechts met moeite een voorstelling van kun…

Studeer, zing, bid en verwonder

Zingen is dubbel bidden, dat is zo'n uitspraak die Augustinus ooit gedaan zou hebben en die je overal te pas en te onpas tegenkomt. En zoals voor de meeste clichés geldt: ze is nog waar ook.

Als ik het probeer, dan lukt het vaak niet, bidden. De woorden zijn er niet, of ik kan de rust niet vinden. Gebed is een houding die me overvalt, in dankbaarheid om wat er aan moois gebeurt in mijn leven of in een wanhopige schreeuw naar boven.

Het gebeurt me regelmatig als ik zing. Koorrepetitie, onder de douche, tijdens een viering of bij het studeren maakt dan niet uit. Vanmorgen ratel ik op mijn toetsenbord voor een paper dat ik snel af wil hebben. Het is om verschillende redenen geen makkelijk jaar geweest, en ik ben de hele boel een beetje zat. Klaar met die studie, de zomer moet komen! Probeer niet te veel na te denken en gewoon maar te typen. Ondertussen draai ik de cd op die we gisteren met het Vocaal Theologen Ensemble gepresenteerd hebben, het liefste lied van overzee deel 2. Ik hum…