Doorgaan naar hoofdcontent

Advent: liedjes van verlangen (1)


"Het opbouwen van een theologische boekenkast", zo heb ik het eens iemand horen noemen, de uitdaging aan mij als jonge theoloog om mijn eigen visie op allerlei theologische onderwerpen te ontwikkelen. Opstanding, God en het Kwaad, Zonde, Schepping, Incarnatie... Het hangt van het onderwerp en van mijn stemming af of ik dit een interessante of een verschrikkelijk vervelende uitdaging vind, maar in het geval van eschatologie (misschien nog het best te definiëren als 'gedachten over de toekomst van God met mensen') neig ik meestal naar het laatste. Ja, ik heb er een vak over gevolgd, en ik heb er een paper over geschreven (zie hier), maar een visie? Pff. Misschien met die onmogelijk opdracht in mijn achterhoofd, vallen me de eschatologische kanten van advent dit jaar des te meer op. Niet alleen de geboorte van het kerstkind verwachten, maar ook Gods toekomst. Wat kan ik met die gedachte? 

Een poging, in de taal die ik altijd beter spreek dan die van de systematische theologie: de taal van het lied.

Kom tot ons, de wereld wacht,
Heiland, kom in onze nacht* 
 
Ik begin er steeds meer van overtuigd te raken, dat advent niet zozeer een zaak is van verwachting, maar van ongeduld. Voor mij is het dat althans. Ik denk dan niet eens in de eerste plaats aan het ongeduld waarmee ik als kind wachtte op Sinterklaas en op mijn verjaardag (24 december). Vanaf de 24e zou alles alleen nog maar goed en leuk zijn: het was vakantie en het was feest, en ik had alle tijd om met mijn nieuwe speelgoed te spelen. Nee, ik denk dan in de eerste plaats aan mijn eigen ongeduld dat ik naar boven bid, bijvoorbeeld als ik in de krant lees over de zoveelste geweldsuitbarsting ergens ter wereld:

Scheur toch de wolken weg en kom.
Breek door de blinde muur en kom.
Doodsnacht regeert ons her en der.
De tijd is vol, uw Naam is ver.* 

Maar ik kan het alleen maar zingen en bidden, niet opschrijven in systematisch theologische taal. 
Niet echt. Want stel dat hij niet komt?

Stel dat hij wél komt, zomaar ineens. Dan zou ik raar staan te kijken. Zoals in sprookjes, dat iemand om een fee roept en dat die dan ineens voor zijn neus staat. "U had geroepen? Hier ben ik. Wat wilt u van mij?" 
Ja God, wat wil ik van jou. 

Kom in onze dagen,
kom in onze nacht,
hoor de aarde klagen,
kom, de wereld wacht.*  

Een ander lied houd mij een heftige spiegel voor:

ik houd stiekem hoop
op de heer van de machten,
een reusachtige redder
van een wereld in nood. 
(...)
Ik huil mee met het volk,
ik ben blind met de blinden,
ik ben blind voor het teken
in een mensengezicht.* 

Dan ben ik bezig met mijn kerstpreek, en bedenk ik me weer dat Kerst uiteindelijk gaat om een ánder soort komst. God komt, jawel, maar niet als heer van de machten:

Geen ander teken ons gegeven
geen licht in onze duisternis
dan deze mens om mee te leven
een God die onze broeder is.* 

Dat is dan maar de eschatologie waar ik het bij houd, voorlopig. Nee, het is geen grote toekomstvisie. Wel een liedje van verlangen:

Soms breekt uw licht
in mensen door, onstuitbaar
zoals een kind geboren wordt.* 


* 'Kom tot ons, de wereld wacht', Martin Luther (vertaling Jan Willem Schulte Nordholt), Liedboek 433. 
'Scheur toch de wolken', Huub Oosterhuis, Verzameld Liedboek 857. 
'In de nacht gekomen', Andries Govaart, Liedboek 505. 
'Ja het liefst zou ook ik', Kurt Rose (vertaling Andries Govaart), Liedboek 945. 
'Komt ons in diepe nacht ter ore', Huub Oosterhuis, Liedboek 489.
'Soms breekt uw licht', Huub Oosterhuis, Liedboek 493. 

Reacties

Populaire posts van deze blog

Een grote rode boerenzakdoek - bij het overlijden van Nico ter Linden

Nee, dit is geen zakdoek uit verdriet - of misschien ook een beetje wel, stiekem, want hij was voor mij zo'n mens waarvan je je niet kunt voorstellen dat hij ooit voorbijgaat.

Ik was een jaar of vijftien en Nico ter Linden kwam naar Houten. Als echte fan moest ik daar natuurlijk bij zijn, en als echte BN'er was hij in het echt natuurlijk een stuk kleiner dan ik me had voorgesteld. Van wat hij vertelde die avond weet ik weinig meer. Wel nog dat hij van tijd tot tijd zonder enige schaamte zijn grote rode boerenzakdoek tevoorschijn haalde om zijn neus te snuiten. Daarna borg hij de zakdoek weer op, keek de zaal eens rond en vertelde verder. Niemand had de tijd om het hilarisch te vinden, en binnen een paar seconden had hij ons weer mee teruggevoerd naar de wereld van de aartsvaders.

Ik was een jaar of twaalf en ik zat vol met vragen. Mijn moeder gaf me een boek met de gebundelde columns van Nico ter Linden, Kostgangers. Ik las dat geloof en ongeloof bij elkaar horen, 'als de…

Heden is u een heiland geboren

Als ik vroeger vriendinnetjes zag fietsen met een vioolkist of gitaarhoes op hun rug, was ik stiekem wel eens een beetje jaloers. Een piano neem je niet mee, dus ik had behalve mijn bladmuziek niets zichtbaars of tastbaars bij me. Aan mij kon je nooit zien dat ik naar muziekles ging.
Is het ijdelheid, dat ik het stiekem wel eens jammer vind dat ik als dominee niets zichtbaars of tastbaars bij me heb op zondagochtend? Ik heb nog geen toga, dus blijft over: mijn map met papieren en een paar keelsnoepjes. Toen ik op kerstavond in de bus naast een paar voetbalsupporters zat, kon niemand zien dat mijn koffer met kerststalfiguren gevuld was, en toch vond ik het maar wat leuk dat ik het kerstevangelie zo maar bij me had. 
Geloven wordt al snel abstract. Gods aanwezigheid is niet zichtbaar of tastbaar, je kunt God niet zien, niet aanraken. Bijbelverhalen spelen zich af in een wereld van tweeduizend jaar of nog langer geleden, een wereld waar we ons slechts met moeite een voorstelling van kun…

Studeer, zing, bid en verwonder

Zingen is dubbel bidden, dat is zo'n uitspraak die Augustinus ooit gedaan zou hebben en die je overal te pas en te onpas tegenkomt. En zoals voor de meeste clichés geldt: ze is nog waar ook.

Als ik het probeer, dan lukt het vaak niet, bidden. De woorden zijn er niet, of ik kan de rust niet vinden. Gebed is een houding die me overvalt, in dankbaarheid om wat er aan moois gebeurt in mijn leven of in een wanhopige schreeuw naar boven.

Het gebeurt me regelmatig als ik zing. Koorrepetitie, onder de douche, tijdens een viering of bij het studeren maakt dan niet uit. Vanmorgen ratel ik op mijn toetsenbord voor een paper dat ik snel af wil hebben. Het is om verschillende redenen geen makkelijk jaar geweest, en ik ben de hele boel een beetje zat. Klaar met die studie, de zomer moet komen! Probeer niet te veel na te denken en gewoon maar te typen. Ondertussen draai ik de cd op die we gisteren met het Vocaal Theologen Ensemble gepresenteerd hebben, het liefste lied van overzee deel 2. Ik hum…