Rijmgedachten

"Het opbouwen van een theologische boekenkast", zo heb ik het eens iemand horen noemen, de uitdaging aan mij als jonge theoloog om mijn eigen visie op allerlei theologische onderwerpen te ontwikkelen. Opstanding, God en het Kwaad, Zonde, Schepping, Incarnatie... Het hangt van het onderwerp en van mijn stemming af of ik dit een interessante of een verschrikkelijk vervelende uitdaging vind, maar in het geval van eschatologie (misschien nog het best te definiëren als 'gedachten over de toekomst van God met mensen') neig ik meestal naar het laatste. Ja, ik heb er een vak over gevolgd, en ik heb er een paper over geschreven (zie hier ), maar een visie? Pff. Misschien met die onmogelijk opdracht in mijn achterhoofd, vallen me de eschatologische kanten van advent dit jaar des te meer op. Niet alleen de geboorte van het kerstkind verwachten, maar ook Gods toekomst. Wat kan ik met die gedachte?  Een poging, in de taal die ik altijd beter spreek dan die van de systematisc...

Bestaat er zoiets als missionaire liturgie?  Met die vraag kwam ik afgelopen zaterdag thuis van het Landelijk Missionair Festival. Twee mogelijke antwoorden had ik gehoord, zo verschillend als water en vuur.  1. Kliederig, knoeierig, rommelig, chaotisch (en zo nog een stuk of vijf bijvoeglijke naamwoorden die door de simultaan-vertaler bedacht werden voor het woord 'messy'): dat is wat liturgie moet zijn volgens Lucy Moore. Zij is voortrekker van Messy Church , een nieuwe vorm van kerk-zijn die in Nederland navolging krijgt onder de noemer Kliederkerk . Geen kinderkerk, maar diensten voor jong en oud sámen, waar je niet hoeft stil te zitten maar creatief bezig bent, waar je niet niet alleen luistert maar actief meedoet in de viering, en samen een maaltijd deelt. Je hoeft niet perfect te zijn, niet in een keurslijf te passen om erbij te horen in de kerk. De kerkdienst is heilige chaos, zoals Gods Geest zelf chaotisch is en vreemde wegen gaat. En wat te denken van Jez...

Een van de eerste dingen die ik normaal gesproken doe als ik een vreemde kerk bezoek, is kijken of er ergens een liedboek ligt wat ik door kan bladeren. Even kijken of er liederen in staan die ik ken, en proberen uit het repertoire iets van de kerkelijke kleur af te leiden. Deze maand kan ik wat mijn passie (danwel manie) voor liedboeken betreft mijn hart ophalen: in de katholieke bundel Gotteslob begin ik al een beetje thuis te raken en we hebben ook al verschillende kerken van andere denominaties (dus met andere liedboeken) bezocht. Afgelopen zondag heb ik met mijn Engelse groepsgenoot de dienst bijgewoond in de Evangelisch-Methodistische kerk. In hun liedboek ontdekte ik onder andere twee liederen van een Duitse kerklied-dichter waar ik fan van ben. Na de dienst gauw gauw foto's gemaakt met mijn smartphone - ideaal ding is dat toch als er geen kopieerapparaat in de buurt is... Een kleine quiz: wie weet de Nederlandse titels van de onderstaande beginstrofen van drie liederen ?...

Enigszins ironisch is het voor mij als protestantse dame wel, dat mijn eerste grondige kennismaking met het de Rooms-Katholieke kerk plaatsvindt in de stad waar de reformatie haar oorsprong vond. Luther studeerde hier aan de universiteit, werd in de Dom tot priester gewijd en leefde als monnik in het Augustinerklooster. Hier moet het dus geweest zijn, het verdorven katholieke systeem waar Luther niet langer meer mee kon leven.  Maar Luther of geen Luther, bijna 500 jaar later zijn mijn ervaringen overwegend positief. Sommige dingen vind ik weliswaar lastig te begrijpen - of misschien wel te begrijpen maar lastig mee te beleven, bijvoorbeeld alle Marialiederen die deze dagen gezongen worden (15 augustus werd het hoogfeest Maria ten hemelopneming gevierd).    Maar een goed begin was de preek tijdens de eerste zondagse mis die ik hier bijwoonde. De priester preekte over de heilige Edith Stein, "jodin, atheïst, christen, zuster" in een taal die niet anders dan van Thomas Ha...

Nu ik zo'n 20 rondleidingen gegeven heb, begint het al bijna gewoon te worden: de Madonna uit 1150, de 'Wolframleuchter' uit 1160, de glas-in-lood-ramen eind 14e eeuw, enz. enz. enz. Bij het koorgestoelte echter hoef ik me nog lang niet in te prenten dat het voor de bezoekers allemaal nieuw en dus interessant is. Om dat helemaal goed te bekijken heb ik waarschijnlijk nog wel een week of wat nodig! Als hout eens spreken kon... Sinds 1370 zaten en stonden, zongen en baden hier bijna dagelijks mensen. Alleen de Tweede Wereldoorlog heeft het gestoelte niet bewust meegemaakt. Kort voor de oorlog losbarstte, hebben namelijk mensen met een vooruitziende blik de banken compleet ingemetseld. Oorspronkelijk werden de banken gebruikt voor de 'Stiftsherren' (ik weet nog steeds niet of 'kappittelheren' de juiste Nederlandse term is, maar in elk geval ging het om geestelijken die ook een baan buiten de kerk hadden en dagelijks in de Dom het gebed gaande hielden). Zij war...

Twee weken geleden fietste ik nog in de stralende zon op Texel, en over  precies een week ben ik als het goed is al in Erfurt.* Vandaag blijft het even bij toeristje spelen in eigen regenachtige stad. Het is druk in de Dom van Utrecht. Als ik bij het middaggebed in de zijkapel zit, worden we voortdurend bekeken door mensen die langslopen en horen we gefluister in buitenlandse talen. Hier vind ik het nooit zo erg, drukte in de kerk. Integendeel, ik vind al die bezoekers net het streepje vóór dat de Dom heeft op andere oude kerken. Ik waan me een beetje in de Middeleeuwen, toen het ook nooit stil was in een kathedraal als deze. Er werd een mis opgedragen in het priesterkoor, en nog één in de Mariakapel, er werd gebiecht, er stonden mensen te kletsen, er waren misschien timmerlieden aan het werk. Alles tegelijkertijd. En honderden jaren later hoef ik mijn ogen maar dicht te doen om in gedachten het gefluister en geritsel te laten aanzwellen tot die kakofonie van toen. Na het middagge...

Wat een verhalen, gisteravond. De huiskamer van de pastorie in Cothen was overvol - mensen die allemaal op de een of andere manier in hum omgeving te maken hebben met dementie, en ik mocht met hen het gesprek aangaan. Los van mijn rol als stagiaire en gespreksleider en alles wat ik daarin al dan niet nog te leren heb, was ik vooral onder de indruk van al die verhalen. Gespreksavond in Cothen Wie ben je nog als je dement wordt? Je bent niet meer wie je was, in ieder geval. Je kunt niet meer wat je vroeger wel kon: helder redeneren, autorijden, koken (al weten misschien je handen nog veel langer dan je hoofd hoe je de aardappels moet schillen). Je karakter kan veranderen. De rol die je inneemt in je gezin en in de maatschappij verandert: opa of oma, partner, moeder, vader - dat blijf je, maar je wordt ook steeds meer 'patiënt'. Je verandert, en dat kan snel gaan. Al die verhalen over verandering deden me ook weer denken aan mijn eigen oma, inmiddels overleden...