Doorgaan naar hoofdcontent

Schrijfopdracht: een ervaringstheologie van kwetsbaar leven

De laptop is mijn thuisbasis dezer dagen -
hier met de oratie van Christa Anbeek waarin ze haar
'ervaringstheologie van kwetsbaar leven' uitwerkt
Ik zit midden in een grote berg papers, essays en opdrachten, dus heb eigenlijk nog steeds absoluut geen tijd voor een blogbericht. Maar het resultaat van de nu net afgeronde schrijfopdracht ("Schrijf als academicus een ingezonden brief over een
onderwerp waar jij vanuit je eigen vakgebied een frisse blik op kan werpen") acht ik mijn weblog wel waardig. De rubriek en lezersbrieven waar ik op reageer, zitten helaas voor niet-Trouw-lezers achter slot en grendel. Hopelijk is het ook zonder context interessant. 
 
De openheid waarmee F. Starik in zijn rubriek ‘Moeder doen’ schrijft over de emotionele achtbaan waarin hij is beland door de aftakeling van zijn dementerende moeder, wordt door sommige lezers als “respectloos”, “walgelijk”, “weerzinwekkend” (Trouw, 29 oktober) en “kwetsend” (Trouw, 31 oktober) ervaren. Ik schrok van deze reacties. Hier worden twee dingen ontkend die wij als mensen misschien allemaal geneigd zijn te ontkennen, maar die belangrijk zijn om onder ogen te zien. Ten eerste dat geconfronteerd worden met de kwetsbaarheid van het bestaan onverdraaglijk zwaar kan zijn en met veelal ‘verboden’ emoties gepaard gaat. Ten tweede dat kwetsbaarheid wél bij het leven hoort, en het daarom belangrijk is er in alle openheid over te praten.

Als theoloog-in-opleiding beschouw ik kwetsbaarheid als een belangrijk thema. Het is namelijk bij uitstek een thema dat in pre-seculier Nederland onder het religieuze domein viel. De vele mensen die leefden met de Bijbel op het nachtkastje konden daarin genadeloos eerlijke verhalen over menselijke waanzin, gekte, hartstocht, stommiteiten, dood en de eindigheid van het leven lezen. 

Natuurlijk, in veel christelijke stromingen werd de gelovigen wat al te zeer ingewreven dat ze slechts nietige, zondige mensjes waren, compleet afhankelijk van Gods genade. Ik ben de laatste om de marginalisering van dit denkkader te betreuren, maar nu lijkt het of we als samenleving zijn doorgeslagen naar het andere uiterste. Waarden als succes, vrijheid, zelfontplooiing en de autonomie van het individu vieren hoogtij. Dat het menselijk leven ook een andere kant heeft, wordt vaak domweg ontkend.

Zou het kunnen zijn dat de rol van religie nog niet helemaal uitgespeeld is en dat ze kan helpen een goed evenwicht te vinden in het spreken over kwetsbaarheid? Remonstrants theoloog en hoogleraar Christa Anbeek pleitte onlangs in haar oratie voor een ‘ervaringstheologie van kwetsbaar leven’. Ik pleit met haar mee. Er zou veel meer gesproken moeten worden over kwetsbaarheid. We moeten erover in gesprek met onszelf, met anderen en ook met de levensbeschouwelijke tradities, die uit eeuwen van menselijke ervaring een scala aan verhalen en rituelen hebben gedestilleerd en daarom ook voor ons een richtingaanwijzer kunnen zijn.

Ik zeg niet dat onze omgang met kwetsbaarheid dan makkelijk zal worden, of zelfs maar enigszins acceptabel. Maar Starik maakt wel een goed begin met het doorbreken van de mythe van maakbaarheid en zelfbeschikking, door zijn ervaringen van verdriet, boosheid en afschuw zo open te benoemen.


Lieke Weima, BA Religiewetenschap & Theologie

Reacties

  1. Reacties
    1. Dank je! Na zo'n lastige opdracht ben ik ook best een beetje trots...

      Verwijderen

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Een grote rode boerenzakdoek - bij het overlijden van Nico ter Linden

Nee, dit is geen zakdoek uit verdriet - of misschien ook een beetje wel, stiekem, want hij was voor mij zo'n mens waarvan je je niet kunt voorstellen dat hij ooit voorbijgaat.

Ik was een jaar of vijftien en Nico ter Linden kwam naar Houten. Als echte fan moest ik daar natuurlijk bij zijn, en als echte BN'er was hij in het echt natuurlijk een stuk kleiner dan ik me had voorgesteld. Van wat hij vertelde die avond weet ik weinig meer. Wel nog dat hij van tijd tot tijd zonder enige schaamte zijn grote rode boerenzakdoek tevoorschijn haalde om zijn neus te snuiten. Daarna borg hij de zakdoek weer op, keek de zaal eens rond en vertelde verder. Niemand had de tijd om het hilarisch te vinden, en binnen een paar seconden had hij ons weer mee teruggevoerd naar de wereld van de aartsvaders.

Ik was een jaar of twaalf en ik zat vol met vragen. Mijn moeder gaf me een boek met de gebundelde columns van Nico ter Linden, Kostgangers. Ik las dat geloof en ongeloof bij elkaar horen, 'als de…

Heden is u een heiland geboren

Als ik vroeger vriendinnetjes zag fietsen met een vioolkist of gitaarhoes op hun rug, was ik stiekem wel eens een beetje jaloers. Een piano neem je niet mee, dus ik had behalve mijn bladmuziek niets zichtbaars of tastbaars bij me. Aan mij kon je nooit zien dat ik naar muziekles ging.
Is het ijdelheid, dat ik het stiekem wel eens jammer vind dat ik als dominee niets zichtbaars of tastbaars bij me heb op zondagochtend? Ik heb nog geen toga, dus blijft over: mijn map met papieren en een paar keelsnoepjes. Toen ik op kerstavond in de bus naast een paar voetbalsupporters zat, kon niemand zien dat mijn koffer met kerststalfiguren gevuld was, en toch vond ik het maar wat leuk dat ik het kerstevangelie zo maar bij me had. 
Geloven wordt al snel abstract. Gods aanwezigheid is niet zichtbaar of tastbaar, je kunt God niet zien, niet aanraken. Bijbelverhalen spelen zich af in een wereld van tweeduizend jaar of nog langer geleden, een wereld waar we ons slechts met moeite een voorstelling van kun…

Studeer, zing, bid en verwonder

Zingen is dubbel bidden, dat is zo'n uitspraak die Augustinus ooit gedaan zou hebben en die je overal te pas en te onpas tegenkomt. En zoals voor de meeste clichés geldt: ze is nog waar ook.

Als ik het probeer, dan lukt het vaak niet, bidden. De woorden zijn er niet, of ik kan de rust niet vinden. Gebed is een houding die me overvalt, in dankbaarheid om wat er aan moois gebeurt in mijn leven of in een wanhopige schreeuw naar boven.

Het gebeurt me regelmatig als ik zing. Koorrepetitie, onder de douche, tijdens een viering of bij het studeren maakt dan niet uit. Vanmorgen ratel ik op mijn toetsenbord voor een paper dat ik snel af wil hebben. Het is om verschillende redenen geen makkelijk jaar geweest, en ik ben de hele boel een beetje zat. Klaar met die studie, de zomer moet komen! Probeer niet te veel na te denken en gewoon maar te typen. Ondertussen draai ik de cd op die we gisteren met het Vocaal Theologen Ensemble gepresenteerd hebben, het liefste lied van overzee deel 2. Ik hum…