Doorgaan naar hoofdcontent

Kirken den er et gammelt Hus - notities bij een lied

De Kopenhagen-vakantie heeft me ook iets tastbaars opgeleverd, namelijk een Psalmebog for Kirke og Hjem (‘Gezangenboek voor kerk en thuis’) uit 1901. Ik vond het in een antiquariaat voor 18 kronen. Eigenlijk had ik het meegenomen voor mijn moeder, die minstens zoveel fascinatie voor kerkmuziek heeft als ik, maar het zag er te spannend uit om niet zelf ook even mee achter de piano te kruipen. 

Het Psalmebog for Kirke og Hjem uit 1901

Bij het spelen lijkt de muziek van de Deense gezangen me behoorlijk modern voor die tijd: driekwartsmaat, zes-achtste maat en gewaagde akkoorden worden niet geschuwd. En de teksten? Het lied Kirken den er et gammelt Hus valt meteen op. Voor zover ik het lied kan begrijpen, lijkt het sterk op Oosterhuis’ Zomaar een dak [1] en De vreugde voert ons naar dit huis van Sytze de Vries [2], twee eigentijdse liederen over de betekenis van het kerkgebouw. Vergis ik me, of liepen de Denen in 1901 sterk voor op wat er toen bij ons werd gezongen? 

Op de site van het huidige Deense liedboek [3], waar Kirken den er et gammelt Hus nog steeds in staat, vind ik de volledige Deense tekst van N.F.S. Grundtvig uit 1836/1853. Om de tekst van het lied nog wat beter te bekijken heb ik bij de eerste drie en het laatste couplet de onzinzinnen die Google Translate uitspuugt omgewerkt tot weer een lopend lied (om de melodie te beluisteren, volg deze link en klik op "afspil"):

1) Kirken den er et gammelt hus,               1) Kerk sinds de dagen van weleer,
står, om end tårnene falde;                        huis dat niet is verzonken,
tårne fuldmange sank i grus,                      gruis rest de toren van de Heer,
klokker end kime og kalde                          klokken die klinken en lonken
kalde på gammel og på ung                       wenken de oudere en het kind
mest dog på sjælen træt og tung,               ieder die naarstig zoekt, nooit vindt
syg for den evige hvile.                               zoekt naar de eeuwige vrede.

2) Himlenes Gud vist ej bebor                    2) Gods hemels huis is geen gebouw
huse, som hænder mon bygge,                  wij mensen maakten zijn tempel
arke-paulunet var på jord                            wilden een teken van zijn trouw
kun af hans tempel en skygge;                   stonden bij hem op de drempel
dog sig en bolig underfuld                           maar God verliet zijn fundament
bygged han selv af stov og muld,               ark in de schaduw en zijn tent
rejste af gruset i nåde                                 reisde door stof van genade. 

3) Vi er Guds hus og kirke nu                     3) Wij zijn nu zelf Gods huis en kerk
bygget af levende stene                              bouwen met levende stenen
som under kors med ærlig hu                     onder het kruis doen wij ons werk,
troen og daben forene                                dopen, geloven en wenen
var vi på jord ej mer end to                         zijn wij tezamen meer dan twee
bygge dog ville han og bo                           dan komt hij zelf, bouwt met ons mee
hos os i hele sin vælde.                              bouwt ons het huis van zijn glorie.
  
7) Give da Gud, at hvor vi bo                      4) Waar wij ook verder mogen gaan
altid, når klokkerne ringe                             geef ons, God, klokken die klinken
folket forsamles i Jesu tro                           mensen bijeen in Jezus naam
der, hvor det plejet at klinge                        torens die nooit zullen zinken
Verden vel ej, men I mig ser                       geef dat het zwaard heeft afgedaan
alt, hvad jeg siger, se, det sker:                  ik kan de vrede zien ontstaan:
fred være med eder alle!                             Vrede zij met jullie allen!


Toegegeven, dit lied bevat behoorlijk wat klassiek-christelijk jargon - in die zin is vooral  het verschil met Oosterhuis levensgroot - maar  mijn associatie met Zomaar een dak en De vreugde voert ons naar dit huis bleek zeker niet onterecht. In het derde couplet ziet Grundtvig de kerk mens voor mens opgebouwd uit "levende stenen" ("bygget af levende stene", couplet 3). Een link met de regel "muren als huid, ramen als ogen" uit Zomaar een dak is gauw gelegd.

Wat Sytze de Vries betreft: het contrast dat  hij in zijn lied aanbrengt tussen tijd en eeuwigheid ("dit huis slijt met ons aan de tijd, maar blijven zal de kracht, die wie hier schuilen verder leidt, tot alles is volbracht") komt ook in het lied van Grundtvig naar voren. Kirken den er et gammelt Hus gaat over torens die  verdwenen zijn terwijl de klokken nog klinken en de kerk zelf stevig overeind blijft (couplet 1), en de gedachte dat er ook in de toekomst altijd kerken zullen bestaan (couplet 7). En zowel bij Sytze de Vries als hier komen we de notie tegen van God/Christus die zelf zijn kerk bouwt ("de pijler die dit alles schraagt, wilt gij die voor ons zijn" bij Sytze de Vries, "dan komt hij zelf, bouwt met ons mee" in couplet 3 van het lied van Grundtvig).

De coupletten zijn steeds opgebouwd uit zeven regels, waarbij de laatste regel het voorafgaande in een vroom christelijk licht zet. Vooral in het tweede couplet pakt dat verrassend uit: eerst gaat het over de oudtestamentische God die zich niet in een huis, tempel, tent, ark of wat dan ook laat vangen, maar meereist met het volk. De laatste regel ("reisde door stof van genade") lijkt niet alleen op de God van de Exodus te slaan, maar door het typisch christelijke woord 'genade' ook op Jezu. De meereizende God is zo dichtbij gekomen als hij maar kan doordat hij mens geworden is in Christus, lijkt de boodschap. 

Tenminste, als "rejste af gruset i nåde" betekent wat ik denk dat het betekent. Want is 'i' nou 'door' of 'met' of 'in'? Er waren meer plekken waar Google Translate en het miniwoordenboek Deens me in de steek lieten en ik naar de betekenis moest raden. Mocht dus iemand dit lezen die  Deens beheerst, dan ben ik benieuwd of ik in mijn vertaling enigszins recht heb gedaan aan 'wat er staat'. En mocht iemand thuis zijn in de geschiedenis van de  (Deense) kerkmuziek, dan zou ik het ook heel leuk vinden om te weten of dit lied nou echt zo modern is in vergelijking met de toen in Nederland gangbare zingpraktijk!

[1] Voor de tekst en noten van dit lied, klik hier (link via Google Books)
[2] Voor de tekst en noten van dit lied, klik hier (link via Google Books)
[3] Klik hier voor de link. Een geweldige site met de geschiedenis van het Deense kerklied (mbv Google Translate aardig te begrijpen) en een overzicht van alle liederen uit het nieuwste Deense liedboek met de volledige tekst. Ook alle melodieën zijn te beluisteren.

Reacties

  1. Leuke reactie van Roel Bosch via Facebook, nadat ik hem verteld had over het lied:

    "Ha Lieke, ik had me vergist, het staat er toch niet in. Het is de melodie van dit lied dat bij het lied 'Meester, men zoekt u wijd en zijd', 170, staat, nu is dat lied 837, 'Iedereen zoekt u.' Het lied 'Kirken' is in Scandinavië wel heel populair, ik heb het hier bijv ook in mijn Noorse Salmebok staan.Leuk stukje trouwens. Knap hoe je met Google tr een heel eind komt. Sommige dingen zijn echt lastig dan te vatten. Bijv in 7 'folket forsamles', of in de noorse vertaling : 'samles vir', dat is de passieve vorm: het volk wordt verzameld= het volk komt bij elkaar; Noors, wij worden verzameld. En het bepaald lidwoord zit aan het woord vast: klokker=klokken, klokkerne= de klokken ; dus 'steeds als de klokken klinken'. folk, folket=het volk. Overigens is mijn Deens niet zo goed, Noors gaat iets beter; dat twee vers stelt mij ook voor veel vragen. Dus als je echt meer wilt weten, Maarten Diepenbroek heeft een poos hymnologie gestudeerd in Denemarken, die kan je misschien verder helpen!"

    Dat lidwoord áchter het zelfst. nw verklaart voor mij waarom het metrum vanuit Nederlands oogpunt zo gek is (zwaar-licht-licht)en zo lastig om te vertalen; ik zou er graag een opmaat bij hebben gehad...

    Via Facebook kreeg ik nog meer namen door van mensen die goed Deens kunnen. Wordt dus hopelijk nog vervolgd!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Nog een kleine opmerking over de laatste regel van de tweede strofe ('Rejste af gruset i gnade'): meneer Wallet wees mij erop dat 'rejste' niet 'reizen' betekent, maar 'oprichten'. Daardoor wordt de zin iets als 'richt op uit het stof van genade'.

    Grappig, ik vind reizen eigenlijk wel net zo mooi...

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Hoi Lieke,
    Wat ben jij een mooie blog begonnen! En wat schrijf je mooi.
    Je moet hem zeker laten groeien. Mijn eerste impuls zou zijn om je aan te sporen om meer en sneller te posten, maar misschien past dat helemaal niet bij jou en je bedoelingen?
    Overigens, wat je eerder schreef over de stilte in een dienst en het 'theater-aspect' was heel herkenbaar. Ik heb gemerkt dat voor mij de lange concentratieboog heel wezenlijk is voor mijn ervaring. Ik vind het lastig als die wordt onderbroken door lange logistieke of anderssoortige onderbrekingen. Waarbij ik het wel de sport vind om alles toe te laten, dus ook dat waarmee ik in eerste instantie niet zoveel kan. Ik had een keer een erg rumoerig iemand achter mij in een stiltedienst, en dan vind ik het toch ook juist belangrijk om dat rumoer gewoon te laten. Liefdevol te laten.
    Nou ja, tot zover!
    En ja, jullie mogen zeker mijn recepten gebruiken in de winkel. Omdat ik met de seizoenen meekook is veel geschikt, maar de eerste waar ik aan denk is de bietensalade. Dat is echt een feestje van de nazomer! http://etenmaken.blogspot.nl/2013/09/salade-van-rode-biet-en-aardappel-met.html
    groeten en tot kijk,
    Sophie

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Sophie,

      Dankjewel voor de complimenten! Ik zou zeker meer willen schrijven, want het is gewoon ontzettend leuk om te doen, maar vaak ontbreekt me de tijd en ook de ruimte in mijn hoofd voor rijmgedachten. In ieder geval eens in de maand is nu mijn streven.

      Gisteren had ik op de boerderij toevallig nog een leuk gesprekje over theologische zaken, grappig hoe dan twee werelden samenkomen - daar heb ik nu een klein berichtje over gepost!

      Ik vind het heel raak wat je zegt over het zoveel mogelijk laten zijn van dingen die je in een dienst in eerste instantie als (storende) ruis ervaart, dat is iets wat ik de laatste tijd steeds meer probeer, het is inderdaad ook goed als je dat kunt denk ik.

      Leuk dat we je recepten mogen gebruiken! Ik zal binnenkort wat printen en aan Djuke laten zien.

      Groetjes, Lieke

      Verwijderen

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Een grote rode boerenzakdoek - bij het overlijden van Nico ter Linden

Nee, dit is geen zakdoek uit verdriet - of misschien ook een beetje wel, stiekem, want hij was voor mij zo'n mens waarvan je je niet kunt voorstellen dat hij ooit voorbijgaat.

Ik was een jaar of vijftien en Nico ter Linden kwam naar Houten. Als echte fan moest ik daar natuurlijk bij zijn, en als echte BN'er was hij in het echt natuurlijk een stuk kleiner dan ik me had voorgesteld. Van wat hij vertelde die avond weet ik weinig meer. Wel nog dat hij van tijd tot tijd zonder enige schaamte zijn grote rode boerenzakdoek tevoorschijn haalde om zijn neus te snuiten. Daarna borg hij de zakdoek weer op, keek de zaal eens rond en vertelde verder. Niemand had de tijd om het hilarisch te vinden, en binnen een paar seconden had hij ons weer mee teruggevoerd naar de wereld van de aartsvaders.

Ik was een jaar of twaalf en ik zat vol met vragen. Mijn moeder gaf me een boek met de gebundelde columns van Nico ter Linden, Kostgangers. Ik las dat geloof en ongeloof bij elkaar horen, 'als de…

Heden is u een heiland geboren

Als ik vroeger vriendinnetjes zag fietsen met een vioolkist of gitaarhoes op hun rug, was ik stiekem wel eens een beetje jaloers. Een piano neem je niet mee, dus ik had behalve mijn bladmuziek niets zichtbaars of tastbaars bij me. Aan mij kon je nooit zien dat ik naar muziekles ging.
Is het ijdelheid, dat ik het stiekem wel eens jammer vind dat ik als dominee niets zichtbaars of tastbaars bij me heb op zondagochtend? Ik heb nog geen toga, dus blijft over: mijn map met papieren en een paar keelsnoepjes. Toen ik op kerstavond in de bus naast een paar voetbalsupporters zat, kon niemand zien dat mijn koffer met kerststalfiguren gevuld was, en toch vond ik het maar wat leuk dat ik het kerstevangelie zo maar bij me had. 
Geloven wordt al snel abstract. Gods aanwezigheid is niet zichtbaar of tastbaar, je kunt God niet zien, niet aanraken. Bijbelverhalen spelen zich af in een wereld van tweeduizend jaar of nog langer geleden, een wereld waar we ons slechts met moeite een voorstelling van kun…

Studeer, zing, bid en verwonder

Zingen is dubbel bidden, dat is zo'n uitspraak die Augustinus ooit gedaan zou hebben en die je overal te pas en te onpas tegenkomt. En zoals voor de meeste clichés geldt: ze is nog waar ook.

Als ik het probeer, dan lukt het vaak niet, bidden. De woorden zijn er niet, of ik kan de rust niet vinden. Gebed is een houding die me overvalt, in dankbaarheid om wat er aan moois gebeurt in mijn leven of in een wanhopige schreeuw naar boven.

Het gebeurt me regelmatig als ik zing. Koorrepetitie, onder de douche, tijdens een viering of bij het studeren maakt dan niet uit. Vanmorgen ratel ik op mijn toetsenbord voor een paper dat ik snel af wil hebben. Het is om verschillende redenen geen makkelijk jaar geweest, en ik ben de hele boel een beetje zat. Klaar met die studie, de zomer moet komen! Probeer niet te veel na te denken en gewoon maar te typen. Ondertussen draai ik de cd op die we gisteren met het Vocaal Theologen Ensemble gepresenteerd hebben, het liefste lied van overzee deel 2. Ik hum…