Doorgaan naar hoofdcontent

Over koelkastpoëzie, rijmgedachten en wat dat met theologie te maken heeft

Ooit hadden wij thuis een setje koelkastpoëzie; kleine magneetjes met woorden, waaruit je zinnen, gedichten en nieuwe woorden kon samenstellen. Vaak kwamen er onzinzinnen uit met niet-bestaande woorden, zoals ‘stoplichtfeest’, ‘avondliefde’ of ‘huisappel’. Soms waren het woorden waarvan je je afvroeg hoe het kon dat ze niet al bestonden, omdat het handige woorden waren, of gewoon mooie. ‘Rijmgedachten’ had zo’n woord kunnen zijn. Het is een perfect woord voor ideeën die met elkaar rijmen.‘Gedachtenrijm’ had ik al eerder gehoord. Mijn docent exegese gebruikte het om de notie van parallelisme mee uit te leggen, een veelgebruikte stijlfiguur in de Hebreeuwse Bijbel. Vooral in de psalmen zie je vaak dat meerdere keren hetzelfde gezegd wordt in andere woorden. Bijvoorbeeld in psalm 78:35

            [zij] dachten eraan dat God hun rots was
            God
            de Allerhoogste
            hun bevrijder
Viermaal een andere beschrijving, maar voor hetzelfde object en met ongeveer dezelfde connotatie. Zoals klankrijm staat voor verschillende woorden met dezelfde klank, zo staat gedachtenrijm dus voor verschillende woorden met dezelfde gedachte. Het veelvuldig gebruik van zulk parallellisme maakt dat de Hebreeuwse Bijbel enorm rijk aan beeldspraak is. Al die verschillende beschrijvingen en metaforen passen goed bij een God die zich niet in beelden laat vangen. 
Hetzelfde zeggen in andere woorden; dat is ook ongeveer wat ik met dit weblog voor ogen heb. Als tweedejaars theologiestudent met zin om te schrijven verwacht ik niet met allerlei geniale nieuwe ideeën op de proppen te komen – niet in de laatste plaats  omdat de theologie zich bezighoudt met verhalen van die al een paar duizend jaar oud zijn en een religieuze traditie van eeuwen. Maar de grote uitdaging voor de theologie, al die eeuwen en juist ook nu, is het vinden van nieuwe woorden voor oude verhalen. Op momenten dat de oude woorden voor sommigen niet meer passend bleken, zijn er altijd weer mensen opgestaan die de traditie levend hielden door er nieuwe woorden aan te geven. Dit weblog is een bescheiden poging om nieuwe woorden te vinden. Ik wil er iets delen van ideeën die mij aangesproken hebben. Misschien dat ze ook anderen zullen aanspreken.
Het gebeurt me soms dat ik ideeën hoor of lees, in mijn studie en daarbuiten, op dispuutsavonden, in de kerk, in gesprekken met vrienden, in muziek, die perfect aansluiten bij ideeën die ik zelf al had, of ergens anders gehoord of gelezen heb. Ik ben gek op zulke associaties. Net als de magneetjes van de koelkastpoëzie zijn zulke rijmgedachten vaak onverwachte combinaties die ineens betekenis lijken te krijgen – alsof de puzzelstukjes je hoofd geschud worden en dan op een nieuwe manier in elkaar passen. En weer: de ideeën zelf zijn niet nieuw. De manier waarop ze met elkaar verbonden worden, plaatst ze echter in een voor mij nieuw perspectief. Van zulke ‘rijmgedachten’ wil ik op dit weblog verslag doen.

Reacties

  1. Daarom is preken schrijven ook zulk leuk werk: je gaat met (prachtig) bestaand materiaal aan de slag, en probeert (en hoopt) er iets origineels uit te laten komen, uiteindelijk...

    Pieter M.

    BeantwoordenVerwijderen

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Een grote rode boerenzakdoek - bij het overlijden van Nico ter Linden

Nee, dit is geen zakdoek uit verdriet - of misschien ook een beetje wel, stiekem, want hij was voor mij zo'n mens waarvan je je niet kunt voorstellen dat hij ooit voorbijgaat.

Ik was een jaar of vijftien en Nico ter Linden kwam naar Houten. Als echte fan moest ik daar natuurlijk bij zijn, en als echte BN'er was hij in het echt natuurlijk een stuk kleiner dan ik me had voorgesteld. Van wat hij vertelde die avond weet ik weinig meer. Wel nog dat hij van tijd tot tijd zonder enige schaamte zijn grote rode boerenzakdoek tevoorschijn haalde om zijn neus te snuiten. Daarna borg hij de zakdoek weer op, keek de zaal eens rond en vertelde verder. Niemand had de tijd om het hilarisch te vinden, en binnen een paar seconden had hij ons weer mee teruggevoerd naar de wereld van de aartsvaders.

Ik was een jaar of twaalf en ik zat vol met vragen. Mijn moeder gaf me een boek met de gebundelde columns van Nico ter Linden, Kostgangers. Ik las dat geloof en ongeloof bij elkaar horen, 'als de…

Heden is u een heiland geboren

Als ik vroeger vriendinnetjes zag fietsen met een vioolkist of gitaarhoes op hun rug, was ik stiekem wel eens een beetje jaloers. Een piano neem je niet mee, dus ik had behalve mijn bladmuziek niets zichtbaars of tastbaars bij me. Aan mij kon je nooit zien dat ik naar muziekles ging.
Is het ijdelheid, dat ik het stiekem wel eens jammer vind dat ik als dominee niets zichtbaars of tastbaars bij me heb op zondagochtend? Ik heb nog geen toga, dus blijft over: mijn map met papieren en een paar keelsnoepjes. Toen ik op kerstavond in de bus naast een paar voetbalsupporters zat, kon niemand zien dat mijn koffer met kerststalfiguren gevuld was, en toch vond ik het maar wat leuk dat ik het kerstevangelie zo maar bij me had. 
Geloven wordt al snel abstract. Gods aanwezigheid is niet zichtbaar of tastbaar, je kunt God niet zien, niet aanraken. Bijbelverhalen spelen zich af in een wereld van tweeduizend jaar of nog langer geleden, een wereld waar we ons slechts met moeite een voorstelling van kun…

Studeer, zing, bid en verwonder

Zingen is dubbel bidden, dat is zo'n uitspraak die Augustinus ooit gedaan zou hebben en die je overal te pas en te onpas tegenkomt. En zoals voor de meeste clichés geldt: ze is nog waar ook.

Als ik het probeer, dan lukt het vaak niet, bidden. De woorden zijn er niet, of ik kan de rust niet vinden. Gebed is een houding die me overvalt, in dankbaarheid om wat er aan moois gebeurt in mijn leven of in een wanhopige schreeuw naar boven.

Het gebeurt me regelmatig als ik zing. Koorrepetitie, onder de douche, tijdens een viering of bij het studeren maakt dan niet uit. Vanmorgen ratel ik op mijn toetsenbord voor een paper dat ik snel af wil hebben. Het is om verschillende redenen geen makkelijk jaar geweest, en ik ben de hele boel een beetje zat. Klaar met die studie, de zomer moet komen! Probeer niet te veel na te denken en gewoon maar te typen. Ondertussen draai ik de cd op die we gisteren met het Vocaal Theologen Ensemble gepresenteerd hebben, het liefste lied van overzee deel 2. Ik hum…